اتوتوکسیک چیست ؟
اتو به معنی گوش و توکسیک به معنی سمیت ( سمی بودن ) و مفهوم کلی آن مسمومیت گوش که بر اثر داروها و مواد شیمیایی ایجاد می شود که به گوش داخلی و یا عصب حلزونی دهلیزی آسیب می رساند و باعث کم شنوایی ، وزوز گوش ، و بهم خوردن حس تعادل در فرد می شود هر داروئی با پتانسیل ایجاد واکنشهای سمی در ساختارهای گوش از جمله حلزون و سیستم تعادلی دهلیزی به عنوان دارویی اتوتوکسیک شناخته می شود . در تقسیم بندیهای داروئی پیش از 100 دارو در کلاس این داروها قرار می گیرند .
| دسته بندی | داروهای رایج | نواحی آسیب دیده در گوش | اثرات بر شنوایی و تعادل | نکات مهم پیشگیری |
| آنتی بیوتیک های آمینوگلیکوزید | جنتامایسین، آمیکاسین، توبرامایسین، استرپتومایسین، نئومایسین، کانامایسین، ونکومایسین | حلزون شنوایی، سلول های مویی، عصب دهلیزی، سیستم تعادلی | کم شنوایی خفیف تا شدید، وزوز گوش، اختلال تعادل، سرگیجه، نیستاگموس | مصرف تحت نظر پزشک، پایش منظم شنوایی، خودداری از مصرف همزمان چند داروی اتوتوکسیک |
| داروهای شیمی درمانی | سیس پلاتین، کاربوپلاتین، سیکلوفسفامید، بلومایسین | حلزون شنوایی، عصب دهلیزی | کم شنوایی دائمی یا موقت، وزوز گوش، اختلال تعادل | پایش شنوایی قبل و حین درمان، کاهش دوز در صورت امکان |
| دیورتیک ها | فوروزماید، سایر دیورتیک های لوپ | حلزون شنوایی، سیستم تعادلی | کاهش شنوایی موقت، اختلال تعادل | مصرف تحت نظر پزشک، کنترل دوز مصرفی |
| داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAID) | ناپروکسن، ایبوپروفن | حلزون شنوایی | کاهش شنوایی جزئی و موقت، وزوز گوش | پرهیز از مصرف خودسرانه و دوزهای بالا |
| آسپرین و برخی مسکن ها | آسپرین | حلزون شنوایی | کاهش شنوایی موقت، وزوز گوش | پایش دوز مصرفی و خودداری از مصرف طولانی مدت یا بالا |
| دیگر داروهای سمی گوش | کوئینین، برخی داروهای ضد مالاریا، ضد ویروس و ضد قارچ خاص | حلزون شنوایی، سیستم تعادلی | کم شنوایی موقت یا دائمی، وزوز گوش، اختلال تعادل | مشورت با پزشک، خودداری از مصرف همزمان با داروهای اتوتوکسیک |
چه تغییراتی در گوش ایجاد می شود ؟
3 ناحیه از طریق این داروها می تواند آسیب ببیند و یا از بین برود .
- سلولهای مویی حلزون در درون گوش داخلی که مسئول تقویت و تبدیل صدا از حالت مکانیکی که اکوستیکی به حالت الکترونیکی و پردازش اولیه صدا می باشد.
معمولا آسیب در این ناحیه باعث کاهش شنوایی حسی عصبی در گوش می شود. - اختلال در سیستم تعادل دهلیزی سلولهای حساسه تعادلی می بیند و باعث می شود پیامهای تعادلی به مغز به خوبی ارسال نشود
- اختلال در عصب دهلیزی حلزونی که مسئول ارسال پیامها به مغز می باشد که آسیب در این قسنت نیز باعث کاهش شنوایی و اختلالات تعادل می گردد .
علائم اتوتوکسیک چیست ؟
علائم و آسیب حلزونی می تواند به صورت وزوز گوش خفیف تا شدید ، یا نوسانی باشد کم شنوایی یک یا دو طرفه مخصوصا در فرکانسهای بالا ظهور پیدا می کند و اگر شدت مسمومیت دارویی زیاد باشد کم شنوایی ممکن است شدید تا عمیق شود علائم اختلال تعادل می تواند به صورت سر گیجه و استفراغ و یا نیستاگموس ( حرکات سریع چشم ) که می تواند یک طرفه یا دو طرفه باشد . در یک طرفه علائم ممکن است خفیف باشد و بعد از مدت زمان کوتاهی بهبود پیدا کند اما در دو طرفه علائم شدید تر بوده و فرد در تحمل حرکت سر عاجز و ناتوان بوده ، احساس سبکی و خستگی در سر داشته و علائم بهبودی در فرد دیر تر ایجاد می شود . از دیگر علائم درگیری دو طرفه می توان به سردرد ، احساس پری گوش ، استفراغ و تهوع شدید و مشکل تعادل در تاریکی اشاره کرد.
داروهای اتوتوکسیک و تأثیر آن ها بر شنوایی
برخی داروها، هرچند برای درمان بیماری های قلبی، سرطان یا عفونت ها ضروری هستند، می توانند برای گوش مضر و سمی باشند. این داروها که به نام داروهای اتوتوکسیک شناخته می شوند، ممکن است باعث کاهش شنوایی موقت یا دائمی و وزوز گوش شوند. شدت آسیب این داروها به عواملی مانند دوز مصرفی، مدت درمان، سن بیمار، طول عمر دارو، روش مصرف و حساسیت ژنتیکی فرد بستگی دارد.
رایج ترین داروهای اتوتوکسیک
1. آسپرین
مصرف آسپرین در دوزهای بالا می تواند باعث کاهش شنوایی موقت و وزوز گوش شود.
2. داروهای شیمی درمانی و ضد سرطان
داروهایی مثل سیکلوفسفامید، سیس پلاتین و بلومایسین می توانند شنوایی و تعادل را تحت تأثیر قرار دهند و در برخی موارد باعث کم شنوایی دائمی شوند.
3. داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAID)
داروهایی مثل ناپروکسن و ایبوپروفن ممکن است کم شنوایی جزئی و موقت و وزوز گوش ایجاد کنند.
4. دیورتیک ها
این داروها که برای درمان فشار خون بالا و نارسایی قلب استفاده می شوند، در برخی افراد می توانند بر شنوایی تأثیر بگذارند.
5. آنتی بیوتیک های آمینوگلیکوزید
استرپتومایسین: بیشتر بر سیستم تعادل دهلیزی اثر دارد و تأثیر کمتری بر حلزون شنوایی می گذارد.
نئومایسین: بیشترین آسیب را به حلزون شنوایی وارد می کند و می تواند باعث کم شنوایی شود.
کانامایسین و آمیکاسین: باعث کم شنوایی خفیف تا متوسط می شوند و بیشتر روی حلزون اثر دارند.
جنتامایسین و توبرامایسین: هم سیستم تعادل و هم حلزون شنوایی را تحت تأثیر قرار می دهند و ممکن است اختلال تعادل و کم شنوایی ایجاد کنند.
ونکومایسین: خصوصاً در بیمارانی که دچار نارسایی کلیوی هستند، می تواند باعث کاهش شنوایی شود.
نکات مهم در مصرف داروهای اتوتوکسیک
- مصرف بدون تجویز پزشک ممنوع است.
- در صورت مشاهده وزوز گوش، کاهش شنوایی یا مشکلات تعادلی، سریعاً به متخصص شنوایی یا گوش، حلق و بینی مراجعه کنید.
- بررسی منظم شنوایی در بیمارانی که این داروها را مصرف می کنند، ضروری است.
مسمومیت گوش: تشخیص، درمان و پیشگیری
مسمومیت گوش یا آسیب ناشی از داروها و مواد شیمیایی می تواند شنوایی و تعادل را تحت تأثیر قرار دهد. تشخیص این وضعیت معمولاً بر اساس تاریخچه بیمار، علائم بالینی و آزمایش های شنوایی و تعادل انجام می شود، زیرا هیچ تست خاصی برای اندازه گیری مستقیم مسمومیت گوش وجود ندارد.
به نقل از سایت asha.org:
Which medications are ototoxic? There are more than 200 medications and chemicals that are known to cause hearing and balance problems. It is important to discuss with your doctor the potential for hearing or balance damage of any drug you are taking. Sometimes there is little choice. Treatment with a particular medication may provide the best hope for curing a life-threatening disease or stopping a life-threatening infection. Ototoxic medications known to cause permanent damage include certain aminoglycoside antibiotics, such as gentamicin (family history may increase susceptibility), and cancer chemotherapy drugs, such as cisplatin and carboplatin
کدام داروها اتوتوکسیک هستند؟
بیش از ۲۰۰ دارو و ماده شیمیایی وجود دارند که مشخص شده می توانند باعث مشکلات شنوایی و تعادل شوند. مهم است که درباره احتمال آسیب شنوایی یا تعادلی هر دارویی که مصرف می کنید با پزشک خود مشورت کنید. گاهی انتخاب های کمی وجود دارد و درمان با یک داروی خاص ممکن است بهترین امید برای درمان یک بیماری تهدیدکننده حیات یا توقف یک عفونت خطرناک باشد.
داروهای اتوتوکسیک که شناخته شده اند و می توانند باعث آسیب دائمی شوند، شامل برخی آنتی بیوتیک های آمینوگلیکوزیدی مانند جنتامایسین (که سابقه خانوادگی ممکن است حساسیت را افزایش دهد) و داروهای شیمی درمانی سرطان مانند سیسپلاتین و کاربوپلاتین هستند.
چگونه مسمومیت گوش تشخیص داده می شود؟
تشخیص مسمومیت گوش شامل مراحل زیر است:
1.تاریخچه پزشکی بیمار
- بررسی داروهایی که بیمار مصرف کرده و دوز مصرفی آن ها
- مدت زمان مصرف و ترکیب داروهای همزمان
2.ارزیابی علائم بالینی
- کم شنوایی
- وزوز گوش
- اختلال تعادل یا سرگیجه
3.آزمایش های شنوایی و تعادل
- ادیومتری با تون خالص (PTA): اندازه گیری شنوایی
- ویدئونیستاگموگرافی (VNG): بررسی عملکرد تعادلی چشم و سیستم وستیبولار
- الکتروکوکلئوگرافی (ECoG): بررسی فعالیت حلزون شنوایی
- صندلی چرخان (SHA): تست تعادل دینامیک
- تست وستیبولومیوژنیک (VEMP): بررسی عملکرد سیستم وستیبولار
درمان مسمومیت گوش
در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای بازگرداندن شنوایی یا تعادل از دست رفته ناشی از مسمومیت گوش وجود ندارد. درمان ها بیشتر بر کاهش اثرات آسیب و توانبخشی تمرکز دارند:
- سمعک: برای افرادی که دچار کم شنوایی شده اند؛ قیمت سمعک بسته به تکنولوژی به کار رفته متفاوت است.
- کاشت حلزون: برای افرادی با کم شنوایی عمیق و غیرقابل اصلاح با سمعک.
- فیزیوتراپی و توانبخشی وستیبولار: برای افرادی که اختلال تعادلی دارند.
پیشگیری از مسمومیت گوش
برای کاهش خطر آسیب گوش ناشی از داروها و مواد شیمیایی، توصیه می شود:
- داروها فقط با تجویز پزشک مصرف شوند.
- از مصرف خودسرانه داروها خودداری کنید.
- در صورت امکان، از مصرف چند داروی همزمان پرهیز کنید و حتماً با پزشک مشورت کنید.
- در مواجهه با مواد شیمیایی مضر برای گوش، از تهویه مناسب استفاده کنید.
- در صورت بروز علائم اولیه مسمومیت گوش (کم شنوایی، وزوز، سرگیجه) سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
نتیجه گیری
مسمومیت گوش یا اتوتوکسیکیتی یک مشکل جدی است که ناشی از مصرف داروهای خاص می باشد و می تواند به شنوایی و تعادل فرد آسیب بزند. داروهایی مانند آنتی بیوتیک های آمینوگلیکوزید، داروهای شیمی درمانی، دیورتیک ها و برخی داروهای ضد التهاب و مسکن ها می توانند این عوارض را ایجاد کنند. از آنجا که این آسیب ها می توانند دائمی باشند، مهم است که داروها فقط تحت نظر پزشک مصرف شوند و شنوایی فرد به طور منظم بررسی شود. در صورت بروز علائم اتوتوکسیک، باید بلافاصله به پزشک مراجعه کرده و در صورت لزوم از دستگاه های کمک شنوایی مانند سمعک برای بهبود شنوایی استفاده کرد.
برای اطلاعات بیشتر درباره قیمت سمعک و انتخاب مناسب ترین مدل، می توانید به این لینکمراجعه کنید.
سوالات متداول درباره داروهای اتوتوکسیک (سمی گوش)
۱. داروی اتوتوکسیک چیست؟
داروهای اتوتوکسیک موادی هستند که می توانند به گوش داخلی و عصب شنوایی آسیب بزنند. این آسیب می تواند باعث کم شنوایی، وزوز گوش و اختلال در تعادل شود. به عبارت دیگر، این داروها خاصیت سمی بر سلول های حلزون گوش دارند.
۲. اثرات داروهای اتوتوکسیک بر سیستم شنوایی چیست؟
- کاهش شنوایی در یک یا هر دو گوش
- ایجاد وزوز یا صداهای زنگ مانند در گوش
- اختلال در حس تعادل و سرگیجه
- در موارد شدید، آسیب دائمی به سلول های مویی گوش داخلی
۳. چند گروه داروی اتوتوکسیک وجود دارد
داروهای اتوتوکسیک به چند گروه اصلی تقسیم می شوند:
- آنتی بیوتیک های آمینوگلیکوزیدی (مثل جنتامایسین و آمیکاسین)
- داروهای شیمی درمانی (مثل سیس پلاتین و کاربوپلاتین)
- دیورتیک های قوی (مثل فوروزماید در دوز بالا)
- داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی و برخی داروهای دیگر
۴. مهم ترین داروهای اتوتوکسیک کدامند؟
- جنتامایسین، آمیکاسین، توبرامایسین
- سیس پلاتین، کاربوپلاتین
- فوروزماید و دیگر دیورتیک های لوپ
- کوئینین و برخی داروهای ضد مالاریا
۵. دیگر گروه داروهای سمی گوش کدامند؟
علاوه بر داروهای اتوتوکسیک، برخی داروها می توانند باعث آسیب موقتی یا دائمی به شنوایی شوند، مانند:
- داروهای ضد التهاب خاص
- داروهای مسکن قوی (مثلاً برخی NSAIDها در دوز بالا)
- داروهای ضد ویروس یا ضد قارچ خاص
۶. اقدامات پیشگیرانه برای داروهای سمی گوش چیست؟
مصرف دارو فقط تحت نظر پزشک متخصص
پایش منظم شنوایی قبل و حین درمان با داروهای اتوتوکسیک
کاهش دوز دارو یا محدود کردن مدت مصرف در صورت امکان
اجتناب از مصرف همزمان چند داروی اتوتوکسیک
اطلاع پزشک از هرگونه وزوز گوش، کاهش شنوایی یا سرگیجه در طول درمان
به این مطلب امتیاز دهید
نظرات کاربران
1 نظر
گل نرگس
۱۳۹۹/۰۹/۲۳
مدیر سایت
۱۳۹۹/۰۹/۲۳
استفاده از هدفون و خطر کم شنوایی
همانطور که ارتباطات روزمره در یک جامعه افزایش پیدا می کند و این ارتباط ممکن است از طریق وسایل الکترونیکی و فضای مجازی باشد استفاده از هدفون ها هم بیشتر می شود.
تمپانواسکلروزیس
در اصطلاح پزشکی به جای زخم یا قسمت بهبود یافته پرده گوش یا حفره گوش میانی گفته می شود، که بعد از جراحی های گوشی، عفونت ها و یا قرار دادن لوله تهویه و برداشتن آن از روی پرده گوش، ایجاد می گردد. در این نواحی بهبود یافته کلسینکاسیون بافت در پرده گوش، ( بافت گچی و سفید مانند ) ایجاد شده و ممکن است به استخوانچه های گوش نیز گسترش پیدا کند. در بیشتر اوقات تمپانواسکلروز دنباله روند بهبودی عفونتهای گوش می باشد که آثار عفونت خود را به صورت پلاکهای کلسیم بر روی غشاء پرده گوش و یا استخوانچه ها ( حفره ماستونیدی ) مخصوصا استخوانچه چکشی که به پرده گوش وصل می شود دیده می شود . اگر پلاکهای کلسیم فقط بر روی پرده گوش دیده شود به آن میرنیگاسکلروزیس گفته می شود که پرده گوش به مرور زمان شفافیت خود را از دست می دهد و ضخیم تر می شود معمولا میرنیگواسکلروزیس برای بیمار عارضه خاصی ایجاد نمی کند ولی اگر حفره گوش میانی را درگیر کند ممکن است فرد مبتلا دچار کاهش شنوایی انتقالی گردد .
