سیستم شنوایی

چگونه صدا را میشنویم؟

تا به حال به این فکر کرده اید که مغز شما چگونه سمفونی پیچیده ای از ارتعاشات هوا را به مفهومی قابل درک مانند یک قطعه موسیقی یا یک مکالمه تبدیل می کند؟ این فرآیند خارق العاده، که در کسری از ثانیه رخ می دهد، مدیون یکی از شاهکارهای مهندسی بیولوژیک بدن ماست: سیستم شنوایی.

شنوایی فراتر از یک حس ساده است؛ این سیستم یک پردازشگر فوق سریع است که به ما امکان می دهد در دنیایی مملو از اطلاعات صوتی زنده بمانیم، ارتباط برقرار کنیم و از آن لذت ببریم. از تشخیص ظریف ترین تغییرات در لحن یک صدا گرفته تا واکنش فوری به یک خطر ناگهانی، همه و همه به عملکرد دقیق و هماهنگ این سیستم وابسته است.

هر صدایی که به گوش ما می رسد، سفری پیچیده را از کانال گوش خارجی آغاز کرده و پس از عبور از ساختارهای مکانیکی گوش میانی، در گوش داخلی به سیگنال های الکتریکی تبدیل می شود. این سیگنال ها سپس به مغز فرستاده می شوند تا در آنجا رمزگشایی، تحلیل و در نهایت به عنوان "صدا" درک شوند.در ادامه، قصد داریم پرده از این فرآیند گفت انگیز برداریم و ببینیم چگونه این مجموعه هماهنگ، جهانی از اصوات را برای ما قابل فهم می کند.

عملکرد گام به گام سیستم شنوایی

عملکرد سیستم شنوایی بسیار پیچیده است که به صورت ساده و مختصر این عملکرد را می توان به این صورت بیان کرد:

1.  صدا از طریق هوا به صورت امواج صوتی در حال حرکت (جابجایی مولکول های هوا) توسط لاله گوش جمع آوری می شود و از مجرای گوش به سمت پرده گوش حرکت می کند.
   
   
2. امواج صوتی باعث حرکت و لرزش پرده گوش می شود. در این لرزش به استخوانچه های به هم پیوسته گوش میانی منتقل می شود.
   
   
3.  لرزش استخوانچه ها باعث حرکت و لرزش مایع داخل حلزون گوش می شود.
   
   
4.  حرکت مایع گوش باعث خم شدن سلول های مویی حلزون شده و این سلول ها تکانه های مکانیکی را تبدیل به امواج الکترونیکی می کنند.
   
   
5.  این امواج الکتریکی از طریق عصب  به مغز منتقل می شود و در آن جا تفسیر و درک می شوند.

سیستم شنوایی انسان به دو بخش محیطی و مرکزی تقسیم شده که در مورد آن ها توضیحاتی ارائه می دهیم.

جدول : اجزای سیستم شنوایی انسان

سیستم شنوایی محیطی

گوش خارجی

گوش خارجی شامل لاله گوش و مجرای گوش است و نخستین ایستگاه در مسیر  محسوب می شود. این بخش وظایف مهمی در دریافت و تقویت صدا دارد:

• لاله گوش با شکل خاص و برجستگی های طبیعی خود، صداها را از محیط جمع آوری کرده و به سمت مجرای گوش هدایت می کند. همچنین در جهت یابی صداها نقش موثری دارد.
• مجرای گوش مانند یک لوله نیمه باز عمل می کند و با ایجاد رزونانس صوتی، فرکانس های گفتاری (۲ تا ۳ کیلوهرتز) را تقویت می کند؛ این باعث درک بهتر گفتار می شود

این مجرا از دو بخش غضروفی و استخوانی تشکیل شده و دارای غدد چربی و عروق خونی فراوان است. در برخی افراد، فعالیت بیش ازحد غدد چربی باعث تجمع جرم گوش می شود که در صورت زیاد بودن، ممکن است موجب انسداد مجرا و کاهش شنوایی شود.

با این حال، وجود مقدار مناسب جرم گوش ضروری است، چرا که:

از گوش در برابر رطوبت محافظت می کند،

مانع رشد باکتری ها و قارچ های مضر می شود.

دستکاری و تمیز کردن بیش ازحد گوش می تواند باعث خشکی، خارش و آسیب به پوست مجرا گردد.

گوش میانی

گوش میانی بخشی مهم از مسیر سیستم شنوایی است که وظیفه انتقال و تقویت صدا را بر عهده دارد. این بخش شامل پرده گوش، زنجیره استخوانی و شیپور استاش است:

پرده گوش:

غشایی بسیار نازک و انعطاف پذیر با سه لایه مقاوم.

امواج صوتی را دریافت کرده و به استخوان های گوش میانی منتقل می کند.

زنجیره استخوانی گوش میانی:

شامل سه استخوان کوچک به نام های چکشی، سندانی و رکابی.

این استخوان ها به هم متصل بوده و مانند یک اهرم تقویتی عمل می کنند.

یک سر آن ها به پرده گوش و سر دیگر به دریچه بیضی در ابتدای حلزون گوش متصل است.

وظیفه شان انتقال ارتعاشات صوتی به مایعات گوش داخلی است.

شیپور استاش:

کانالی باریک که گوش میانی را به پشت حلق متصل می کند.

وظیفه اش متعادل کردن فشار هوا در دو سمت پرده گوش است.

نقش مهمی در حفظ سلامت سیستم شنوایی، به ویژه در هنگام بلع، خمیازه یا تغییر ارتفاع دارد.

نقش کلی گوش میانی:

انتقال و تقویت صدا به گوش داخلی.

محافظت از گوش در برابر صداهای بسیار بلند از طریق رفلکس صوتی (حرکت محافظتی استخوان ها در برابر شدت صدا).

گوش داخلی

عضوی است که داخل استخوان گیجگاهی جمجمه قرار دارد و به صورت مارپیچ و حلزونی شکل است که روی آن مجاری نیم دایره و تعادلی قرار گرفته اند. به طور کلی عملکرد گوش داخلی به دو بخش شنوایی و تعادل تقسیم می شود. بخش مربوط به دریافت صدا حلزون مانند است که پر از مایع بوده و اندام های حسی در درون آن قرار دارند. سلول های مویی در این مایع شناور هستند و حرکت مایع بر اثر ارتعاشات صدا باعث خم شدن این سلول ها می شود. حرکت سلول ها جریان الکتریکی ایجاد کرده و این جریان از طریق عصب به مغز منتقل می شود تا تفسیر و پاسخ لازم انجام گیرد. اندازه سلول های مویی در حلزون متفاوت است؛ سلول های بلندتر حساس به فرکانس های بم و سلول های کوتاه تر واکنش بیشتری به فرکانس های زیر دارند. به طور کلی می توان گفت وظیفه گوش خارجی و میانی انتقال و تقویت صدا و گوش داخلی تبدیل آن به امواج الکتریکی است.

برای اطلاعات بیشتر در مورد  علائم کم شنوایی ملایم، می توانید به مقاله «کم شنوایی ملایم » مراجعه کنید.

سیستم شنوایی مرکزی

امواج الکتریکی از سلول های مویی داخلی وارد عصب هشت در قسمت تحتانی ساقه مغز می گردد و به مغز فرستاده می شود. در ساقه مغز هسته های حلزونی به صورت ایستگاه هایی مسئول دسته بندی و سیگنال های سازماندهی صدا ها از نظر زیر و بمی، زمان و شدت بوده و این سیگنال های سازمان دهی شده را به تالاموس ها و مغز می فرستد. تالاموس ها مسئول جمع آوری و مرتب سازی اطلاعات حسی از تمام حواس و هدایت آن ها به مکان های مناسب قشر مغز برای تهیه و ایجاد پاسخ مناسب (مانند پاسخ کلامی، رفلکس و...) سیگنال ها برای پردازش به مغز (لوپ گیجگاهی) می رسند و در آن جا محتوا و معنی صدا و چگونگی پاسخ به صدا رمز گشایی و پردازش شده و مغز دستورات لازم را برای پاسخ مناسب به اندام های بدن می دهد.برای اطلاعات بیشتر در مورد  علائم سکته گوش، می توانید به مقاله «سکته گوش » مراجعه کنید.

مرکز شنوایی در کجا قرار دارد؟

مرکز شنوایی در مغز قرار دارد؛ به طور دقیق تر در لوب گیجگاهی (Temporal Lobe) هر دو نیمکره مغز. این ناحیه که به آن قشر شنوایی (Auditory Cortex) گفته می شود، وظیفه دریافت، پردازش و تفسیر پیام های عصبی شنوایی را بر عهده دارد. پس از انتقال سیگنال های صوتی از گوش داخلی از طریق عصب شنوایی، این پیام ها ابتدا در ساقه مغز و تالاموس پردازش اولیه می شوند و سپس به قشر شنوایی می رسند تا معنی، شدت، زیر و بمی و جهت صدا مشخص شود.

نقش لاله گوش در حس شنوایی چیست؟

نقش لاله گوش در حس شنوایی بسیار مهم و مکمل سایر اجزای سیستم شنوایی است. لاله گوش اولین بخش از مسیر شنوایی محسوب می شود و وظایف زیر را بر عهده دارد:

لاله گوش با شکل خاص و چین خوردگی های طبیعی خود، امواج صوتی را از محیط جمع آوری کرده و آن ها را به سمت مجرای گوش هدایت می کند. این ساختار باعث می شود صداها با شدت و وضوح بیشتری به پرده گوش برسند.

یکی از نقش های مهم لاله گوش، کمک به تشخیص جهت صدا (بالا، پایین، جلو و عقب) است. انعکاس و شکست امواج صوتی روی سطح لاله گوش به مغز کمک می کند تا محل منبع صدا را بهتر تشخیص دهد.

لاله گوش همچنین در تقویت فرکانس های گفتاری نقش دارد و باعث می شود گفتار انسان واضح تر شنیده شود، به ویژه در محیط های شلوغ.

به طور خلاصه، لاله گوش اگرچه بخش ساده ای به نظر می رسد، اما نقش کلیدی در جمع آوری صدا، جهت یابی صوتی و بهبود درک گفتار ایفا می کند.

کلینیک سمعک اشراق با ارائه انواع خدمات شنوایی سنجی و سمعک همواره عزیزان کم شنوا و مدد جویان را همراهی کرده و با استفاده از به روزترین ابزار ها با تشخیص دقیق و مشاوره برای انتخاب مناسب ترین سمعک به آن ها یاری رسانده است

نتیجه گیری 

اگر با مشکلاتی مانند کاهش شنوایی، جرم گوش، اختلال شیپور استاش یا کم شنوایی حسی عصبی مواجه هستید، همین حالا برای تست شنوایی رایگان و مشاهده قیمت سمعک پیشرفته و مناسب به کلینیک سمعک اشراق مراجعه کنید شنوایی تان را با بهترین راه حل ها بازیابی کنید!

سؤالات متداول درباره سیستم شنوایی

1. سیستم شنوایی از چه بخش هایی تشکیل شده است؟

سیستم شنوایی انسان به دو بخش اصلی تقسیم می شود:

سیستم شنوایی محیطی: شامل گوش خارجی، گوش میانی و گوش داخلی.سیستم شنوایی مرکزی: شامل عصب شنوایی، ساقه مغز، تالاموس و قشر شنوایی در مغز.

2. وظیفه اصلی هر قسمت گوش چیست؟

گوش خارجی: جمع آوری و تقویت صدا.

گوش میانی: انتقال و تقویت امواج صوتی.

گوش داخلی: تبدیل صدا به پیام های الکتریکی و حفظ تعادل.

سیستم مرکزی: تفسیر، پردازش و پاسخ به صداها.

3. چرا گاهی گوش ها جرم می گیرند و آیا این خطرناک است؟

جرم گوش نقش محافظتی دارد و از عفونت، خشکی و ورود گرد و غبار جلوگیری می کند. ولی اگر بیش ازحد تجمع یابد، می تواند منجر به گرفتگی مجرای گوش و کاهش شنوایی شود.

4. شیپور استاش چه نقشی دارد؟

شیپور استاش فشار دو طرف پرده گوش را متعادل می کند، مخصوصاً هنگام بلع، خمیازه یا تغییر ارتفاع. اختلال در عملکرد آن ممکن است موجب احساس گرفتگی گوش یا حتی درد شود.

5. سلول های مویی در گوش چه وظیفه ای دارند؟

این سلول ها ارتعاشات مایع در حلزون گوش را به سیگنال های الکتریکی تبدیل می کنند. آسیب به این سلول ها باعث کم شنوایی دائمی می شود.

6. صدا چگونه به مغز می رسد و درک می شود؟

صدا ابتدا به امواج الکتریکی تبدیل شده، سپس از طریق عصب شنوایی به ساقه مغز، تالاموس و در نهایت به قشر شنوایی مغز می رسد تا تفسیر شود.

7. چطور می توان از گوش ها مراقبت کرد؟

از قرار گرفتن در معرض صداهای بلند اجتناب کنید.گوش ها را بیش از حد تمیز نکنید.در صورت کاهش شنوایی یا درد، سریعاً به متخصص مراجعه کنید.

8. نقش کلینیک های شنوایی سنجی چیست؟

کلینیک هایی مثل سمعک اشراق با انجام تست های دقیق شنوایی، مشاوره تخصصی و تجویز سمعک مناسب به بهبود کیفیت زندگی افراد کم شنوا کمک می کنند.برای اطلاع از قیمت و خریدسمعک