قارچ گوش چیست؟ علائم، علت خارش شدید و درمان قطعی | سمعک اشراق

قارچ گوش (اتومایکوزیس)؛ علت خارش و عفونت قارچی گوش و درمان آن

قارچ گوش (Otomycosis) یکی از مشکلات شایع مجرای شنوایی است که با خارش کلافه کننده و ترشحات غیرعادی شروع می شود. این بیماری در اصطلاح پزشکی اتومایکوزیس نام دارد. هاگ های قارچ زمانی در مجرای گوش رشد می کنند که محیط طبیعی آن به دلیل رطوبت یا دستکاری مداوم تغییر کند. متاسفانه افراد زیادی این عارضه را با عفونت میکروبی ساده اشتباه می گیرند. مصرف خودسرانه قطره های آنتی بیوتیک نه تنها این مشکل را حل نمی کند، بلکه رشد قارچ را سریع تر می سازد. شناخت دقیق دلایل این بیماری جلوی پاره شدن پرده گوش و افت شنوایی را می گیرد. در این مقاله تمامی راه های دارویی، روش های تمیز کردن گوش و مراقبت های خانگی را به زبان ساده بررسی می کنیم. برای بررسی سلامت پرده صماخ و انجام تست های شنوایی می توانید به کلینیک تخصصی سمعک اشراق مراجعه فرمایید.

سلب مسئولیت پزشکی: اطلاعات این مقاله صرفا برای بالا بردن دانش عمومی شما تنظیم شده است. این نوشته جایگزین معاینه و نسخه پزشک نیست. پیش از چکاندن هر دارویی داخل مجرای گوش، حتما با متخصص گوش، حلق و بینی مشورت کنید.

پاسخ سریع و کلیدی به مهم ترین سوالات بیماران درباره قارچ گوش

اگر به دنبال پاسخ های کوتاه و سر راست هستید، مهم ترین نکات این بیماری در موارد زیر خلاصه شده است:

• اصلی ترین نشانه قارچ گوش: وجود خارش بسیار عمیق داخل مجرای گوش همراه با سوزش، احساس کیپی و خروج ترشحات سفید یا سیاه
• دلیل اصلی شروع قارچ گوش: خیس ماندن طولانی گوش بعد از شنا و حمام، تمیز کردن مجرا با گوش پاک کن و مصرف بی رویه قطره های آنتی بیوتیک
• پایه ترین مرحله درمان قارچ گوش: ساکشن و تمیز کردن کامل قارچ ها توسط پزشک متخصص با دستگاه مکش (قطره روی توده قارچی هیچ اثری ندارد).
• داروی خط اول درمان قارچ گوش: استفاده از قطره های ضدقارچ مثل کلوتریمازول به مدت حداقل دو هفته کامل
• خطرناک ترین کار: ریختن روغن زیتون، روغن حیوانی یا دود دادن عنبرنسارا داخل گوش (بیماری را به شدت وخیم می کند.)

دانستن این چند نکته کوتاه به بیماران کمک می کند تا از آسیب های سنگین به پرده گوش در امان بمانند. در ادامه، تمام ابعاد این بیماری را گام به گام تشریح می کنیم.

قارچ گوش یا اتومایکوزیس چیست؟ شناخت تفاوت آن با عفونت باکتریایی

مجرای گوش انسان لوله ای کوتاه است که از لاله گوش شروع می شود و به پرده صماخ می رسد. پوست این بخش به طور طبیعی مقداری اسیدی است و ماده ای چرب به نام جرم گوش (سرومن) تولید می کند. این موم زرد رنگ از نفوذ آب، گردوغبار و میکروب ها به داخل سر جلوگیری می کند. هر زمان رطوبت گوش بالا برود یا چربی طبیعی با شستشو از بین برود، اسپورهای قارچی فعال می شوند و بیماری قارچ گوش را پدید می آورند.

مرکز معتبر درمانی Cleveland Clinic در توصیف عارضه قارچ گوش می نویسد:

«A fungal ear infection usually involves your ear canal — the tube that starts at your outer ear and ends at your eardrum. Funguses like Aspergillus and Candida cause this condition. A fungal ear infection can also affect your middle ear, but this is uncommon.

ترجمه: عفونت قارچی گوش معمولا مجرای گوش را درگیر می کند؛ همان لوله ای که از گوش بیرونی شروع می شود و به پرده صماخ می رسد. قارچ هایی مانند آسپرژیلوس و کاندیدا این بیماری را ایجاد می کنند. این عفونت می تواند گوش میانی را هم درگیر کند، اما این اتفاق بسیار نادر است.»

بیماری اتومایکوزیس چگونه در مجرای گوش شکل می گیرد؟

قارچ ها عاشق جاهای تاریک، گرم و مرطوب هستند. کانال گوش هر سه شرط را به طور کامل دارد. بیشتر این عفونت ها با قارچی به نام آسپرژیلوس (Aspergillus) یا مخمری به نام کاندیدا (Candida) شکل می گیرند. این موجودات ریز، رشته هایی میکروسکوپی در پوست گوش می دوانند. رشد این رشته ها سلول های پوست را تحریک می کند و خارش شدیدی به راه می اندازد. ترشحات حاصل از این روند کم کم روی هم جمع می شوند و توده ای پنبه ای شکل در گوش می سازند.

پزشک معالج با اتوسکوپ این توده ها را می بیند و داروی مناسب را تعیین می کند.

تفاوت عفونت قارچی با عفونت باکتریایی گوش چیست؟

عفونت های باکتریایی ناگهانی شروع می شوند و درد زیادی دارند. در حالی که اتومایکوزیس روندی آرام دارد و ابتدا فقط با خارش شروع می شود.

جدول زیر تفاوت های اصلی این دو عارضه را به روشنی نشان می دهد:

توجه به این جدول نشان می دهد که درمان این دو عارضه کاملا با هم فرق دارد. مصرف داروی اشتباه، پروسه درمان را هفته ها به عقب می اندازد.

علائم قارچ گوش چیست؟ از خارش کلافه کننده تا ترشحات تیره

بیماران در طول این بیماری نشانه های مختلفی را تجربه می کنند. شدت این نشانه ها به میزان پیشرفت قارچ در کانال گوش بستگی دارد.

خارش شدید داخل گوش؛ چرا این خارش متوقف نمی شود؟

شایع ترین علامت، خارشی عمقی است که فرد را کلافه می کند. هاگ های قارچ سمومی ترشح می کنند که به عصب های حسی پوست گوش فشار می آورد. دستکاری گوش با سنجاق، سوییچ ماشین یا گوش پاک کن این خارش را چند برابر می کند؛ چون پوست گوش زخم می شود و ریشه های قارچ به عمق گوش نفوذ می کنند.

دست نزدن به مجرای گوش در روزهای اول، مدت زمان بهبودی را به نصف کاهش می دهد.

انواع ترشحات در عفونت قارچی؛ رنگ ترشح نشانه چیست؟

ترشحات این بیماری بسته به نوع قارچ، رنگ های خاصی دارند:

• ترشح سیاه یا دوده مانند: حاصل فعالیت قارچ آسپرژیلوس نایجر است و شبیه براده های زغال یا کاغذ روزنامه خیس دیده می شود.
• ترشح سفید و دلمه ای: مربوط به مخمر کاندیدا آلبیکنس است و ظاهری مانند شیر بریده یا پنیر دارد.
• ترشح زرد یا خاکستری: نشانه رشد همزمان قارچ و باکتری های سطحی در کانال گوش است.

دیدن این ترشحات زنگ خطری جدی است که بیمار باید فورا به پزشک مراجعه کند.

کیپ شدن گوش، وزوز و احساس افت شنوایی

با تکثیر قارچ ها، بافت مرده پوست و ماده موم گوش با هم مخلوط می شوند. این ترکیب توده ای متراکم می سازد که راه صدا را مسدود می کند. فرد حس می کند گوش او زیر آب رفته است. این مسدود شدن مسیر صدا، باعث ایجاد صدای وزوز یا هوهو در سر می شود. این افت شنوایی نگران کننده نیست و با پاکسازی کانال توسط پزشک کاملا برطرف می شود.

آزمایش های ادیومتری نشان می دهند که بعد از خروج توده قارچی، شنوایی فرد بلافاصله به سطح طبیعی برمی گردد.

درد شدید و علائم پیشرفته در صورت آسیب به پرده گوش

اگر بیماری درمان نشود، قارچ ها سطح پرده صماخ را ملتهب می کنند. در این حالت بیمار علاوه بر خارش، درد تیرکشنده و سوزش حس می کند. گاهی فشار توده قارچی باعث سوراخ شدن پرده نازک گوش می شود. با پارگی پرده، ترشحات خونی و چرکی از گوش خارج می شود.

درمان سریع از بروز این اتفاق دردناک و عوارض پرهزینه بعدی جلوگیری می کند.

علت اصلی ابتلا به قارچ گوش چیست؟ عوامل خطر و اشتباهات روزمره

هاگ های قارچ در خاک و هوای اطراف همه ما شناور هستند. سیستم دفاعی بدن جلوی رشد آن ها را می گیرد، مگر اینکه خودمان با چند عادت غلط محیط را برای آن ها آماده کنیم.

سازمان درمانی Cleveland Clinic درباره اهمیت پیگیری به موقع این بیماری توصیه می کند:

«A fungal ear infection usually isn’t serious, but it can be quite uncomfortable. These types of infections typically don’t go away on their own. So, if you think you might have a fungal infection in your ear, call a healthcare provider right away.

ترجمه: عفونت قارچی گوش معمولا خطر جانی ندارد، اما می تواند بسیار ناراحت کننده و آزاردهنده باشد. این بیماری ها معمولا خودبه خود از بین نمی روند. بنابراین اگر احساس می کنید در گوش خود عفونت قارچی دارید، فورا به یک پزشک مراجعه کنید.»

رطوبت ماندگار؛ خطر استخر، شنا و حمام روزانه

آب استخرها اسیدیته کانال گوش را خنثی می کند. بدون اسید، پوست بی دفاع می شود. شناگرانی که روزانه تمرین می کنند و ساکنان شهرهای مرطوب شمال و جنوب ایران، بیشتر به این بیماری دچار می شوند. باقی ماندن قطره های آب در انتهای کانال گوش، زمینه رشد قارچ ها را فراهم می سازد.

خشک کردن آرام دهانه گوش بعد از هر بار حمام، مانع از تشکیل کلونی های قارچی می شود.

استفاده از گوش پاک کن و اجسام نوک تیز

بزرگترین اشتباه در بهداشت فردی، فرو کردن پنبه گوش پاک کن داخل سوراخ گوش است. گوش پاک کن جرم مفید گوش را پاک می کند و آن را از سپر ضدقارچی خود محروم می سازد. از طرف دیگر، سر پنبه ای آن روی پوست نازک مجرا خراش های ریزی می اندازد. هاگ های قارچ دقیقا در همین خراش ها لانه می سازند.

پزشکان تاکید دارند گوش پاک کن فقط برای تمیز کردن شیارهای لاله گوش است و ورود آن به مجرا خطرناک است.

مصرف خودسرانه قطره های آنتی بیوتیک و کورتون

بسیاری از مردم با شروع خارش گوش، قطره های ضدباکتری مثل سیپروفلوکساسین یا قطره های کورتونی بتامتازون می خرند. این داروها تمام باکتری های مفید گوش را نابود می کنند. با حذف این رقبای طبیعی، قارچ ها بدون هیچ مانعی در سراسر گوش پخش می شوند.

هیچ قطره ای نباید قبل از مشاهده دقیق داخل گوش توسط پزشک مصرف شود.

استفاده طولانی از هندزفری، سمعک و بیماری دیابت

هندزفری ها و قالب های سمعک سوراخ گوش را ساعت ها کیپ نگه می دارند. این کار هوارسانی طبیعی به مجرا را قطع می کند. همچنین افراد مبتلا به دیابت به دلیل قند خون بالا و پوست قلیایی تر، بستر مناسب تری برای قارچ دارند.

افراد دیابتی باید با مشاهده کمترین خارش در گوش، بلافاصله روند درمان را پیگیری کنند.

روش های قطعی برای درمان قارچ گوش؛ مراحل پاکسازی و مصرف دارو

درمان قارچ گوش یک فرآیند تخصصی و دومرحله ای است. استفاده از دارو بدون اجرای دقیق مرحله اول هیچ فایده ای ندارد.

مرحله اول درمان؛ شستشو و ساکشن تخصصی گوش توسط متخصص

تا زمانی که توده قارچ و جرم های چسبناک داخل گوش باقی بماند، قطره دارویی به پوست زیرین نمی رسد. پزشک متخصص گوش، حلق و بینی ابتدا با ابزاری به نام میکروسکشن (دستگاه مکش پزشکی ظریف)، تمام قارچ ها و ترشحات را بیرون می کشد. پزشک هرگز گوش قارچی را با آب شستشو نمی دهد؛ چون آب بیماری را شعله ور می کند.

تخلیه توده قارچ حس سبکی فوق العاده ای ایجاد می کند و راه را برای اثرگذاری داروها باز می سازد.

بهترین قطره قارچ گوش کدام است و چگونه مصرف می شود؟

پزشک بعد از تمیز کردن مجرا، قطره موضعی ضدقارچ تجویز می کند. در داروخانه های ایران داروی اصلی این بیماری قطره کلوتریمازول یک درصد است. گاهی نیز قطره اسید استیک دو درصد برای اسیدی کردن محیط گوش تجویز می شود.

برای ریختن صحیح قطره قارچ گوش این روش را اجرا کنید:

1. شیشه قطره را چند دقیقه در مشت بگیرید تا ولرم شود (ریختن داروی سرد سرگیجه شدید می آورد).
2. به پهلو بخوابید و لاله گوش را آرام به عقب و بالا بکشید تا مجرا مستقیم شود.
3. تعداد قطره مشخص شده را داخل گوش بچکانید.
4. پنج دقیقه در همان حالت بمانید تا دارو به انتهای کانال برسد.

مصرف قطره را باید دو هفته ادامه دهید؛ حتی اگر خارش در روز سوم تمام شود. قطع زودهنگام دارو مهم ترین دلیل برگشت دوباره و شدیدتر قارچ گوش است.

داروهای ضدقارچ خوراکی؛ چه زمانی قرص لازم است؟

اگر قارچ به بافت های عمیق تر رفته باشد یا بیمار نقص سیستم ایمنی داشته باشد، درمان موضعی کافی نیست. در این شرایط پزشک قرص های ضدقارچ مثل ایتراکونازول یا فلوکونازول تجویز می کند. این قرص ها از راه خون وارد پوست گوش می شوند و ریشه های قارچ را خشک می کنند.

مصرف این قرص ها باید به طور کامل و تحت نظر مستقیم پزشک معالج باشد.

درمان خانگی قارچ گوش چقدر حقیقت دارد؟ بایدها و نبایدهای خطرناک

دستورالعمل های خانگی زیادی در اینترنت دیده می شوند که متاسفانه بیشتر آن ها به پرده گوش آسیب می زنند.

استفاده از محلول سرکه و الکل؛ فواید و هشدارهای جدی

به نقل از Mayo Clinic روش خانگی مورد تایید علم پزشکی برای پیشگیری از قارچ گوش، ترکیب مساوی سرکه سفید و الکل سفید است. سرکه محیط را اسیدی می کند و الکل رطوبت را می گیرد. چکاندن دو قطره از این محلول بعد از شنا فقط در صورتی مجاز است که پرده گوش کاملا سالم باشد.

اگر پرده گوش سوراخ باشد، ریختن سرکه و الکل باعث سوزش وحشتناک و آسیب به عصب شنوایی می شود.

روغن زیتون، سیر و داروی گیاهی برای قارچ گوش؛ چرا ریختن روغن اشتباه است؟

ریختن روغن در گوشی که قارچ دارد، مثل ریختن بنزین روی آتش است. روغن منافذ تنفس پوست را می بندد و رطوبت را حبس می کند. قارچ ها از مواد آلی روغن ها تغذیه می کنند و با سرعت بیشتری رشد می نمایند. همچنین قرار دادن حبه سیر در گوش سوختگی های شدیدی روی پوست ملتهب ایجاد می کند.

درمان های گیاهی تایید نشده روند بهبودی را به تاخیر می اندازند و گوش را در معرض عفونت ثانویه قرار می دهند.

عوارض درمان نکردن قارچ گوش چیست؟ خطرات آسیب به پرده صماخ

رها کردن قارچ در گوش به امید بهبودی خودبه خود، عواقب سنگینی برای شنوایی دارد.

جدول زیر خطرات پیشرفت بیماری را در مراحل مختلف نشان می دهد:

پیگیری زودهنگام بیماری، نیاز به روش های درمانی تهاجمی و پرهزینه را به صفر می رساند.

راه های پیشگیری از عود دوباره قارچ گوش؛ راهنمای خشک نگه داشتن گوش

قارچ ها به شدت تمایل به بازگشت دارند. با رعایت چند نکته کاربردی می توانید برای همیشه از دست آن ها راحت شوید:

• بعد از هر بار حمام، ورودی گوش را با گوشه حوله خشک کنید و با باد ملایم سشوار از فاصله مناسب مجرا را خشک نمایید.
• گوش پاک کن را برای همیشه از سبد بهداشتی خانه خود حذف کنید.
• هنگام شنا در استخر از قالب های ضدآب طبی گوش استفاده کنید.
• هندزفری های خود را به صورت مشترک به دیگران ندهید و پدهای آن را هفتگی با الکل ضدعفونی کنید.
• بدون دستور مستقیم پزشک، از هیچ قطره گوشی استفاده نکنید.

اجرای روزانه این اصول ساده، سلامت و پاکی مجرای شنوایی را کاملا تضمین می کند.

خدمات درمانی و شنوایی سنجی در کلینیک سمعک اشراق

کلینیک شنوایی اشراق با تیمی مجرب آماده ارائه خدمات تشخیصی به بیماران است. دکتر جواد یزدانی، متخصص و جراح گوش، حلق و بینی، سلامت پرده صماخ و کانال گوش را معاینه می کند و در صورت وجود توده، تخلیه تخصصی را انجام می دهد. سپس دکتر محمد ملکی، ادیولوژیست باسابقه، سلامت شنوایی و عملکرد عصب گوش را ارزیابی می نماید.

ساخت قالب های ضدآب برای شنا، تنظیم سمعک های ضدتعریق، آزمون های دقیق ادیومتری و مشاوره رایگان از خدمات این مرکز در شعب تهرانپارس، پیروزی، سعادت آباد، ورامین و کرج به شمار می رود. کادر ما همواره آماده ارائه راهنمایی های بالینی به مراجعان است.

جمع بندی؛ خداحافظی با خارش گوش با درمان اصولی

قارچ گوش مشکلی کلافه کننده است که خارش عذاب آور آن تمرکز روزمره فرد را به هم می زند. گرچه این بیماری خطر جانی ندارد، اما غفلت از آن به بافت پرده صماخ صدمه می زند. برای خلاصی همیشگی از این عارضه، باید از دستکاری مجرا خودداری کنید، ترشحات را نزد پزشک متخصص تخلیه نمایید و دوره مصرف داروهای ضدقارچ را کامل کنید.

کلینیک شنوایی و سمعک اشراق با شعب مجهز در سراسر تهران، کرج و ورامین، آماده خدمت رسانی به شما برای بررسی های تخصصی گوش و انجام دقیق ترین آزمون های شنوایی است. با خشک نگه داشتن گوش ها و رعایت بهداشت، آرامش و شنوایی شفاف را دوباره به دست آورید.

سوالات متداول بیماران درباره قارچ گوش